Kategoria Świat

Kanada i Norwegia

Kategoria: Świat

5Powierzchnia kraju wynosi prawie dziesięć milionów kilometrów kwadratowych, zaś liczba obywateli to ponad trzydzieści trzy miliony. Ustrój to podobnie jak w Wielkiej Brytanii monarchia konstytucyjna. Stolicą Kanady jest Ottawa. Obecność człowieka zdołano potwierdzić w Kanadzie wiele tysięcy lat temu. Wioski Wikingów datuje się na rok tysięczny. Kanada jako kraj ściśle związany ze Zjednoczonym Królewskim dlatego brała udział w działaniach wojennych w czasie II Wojny Światowej. Historia Kanady jest dość burzliwa , w przeszłości kraj był podzielony na część francuską i brytyjską co rodziło wiele konfliktów. Po wielu pertraktacjach zdołano dość do porozumienia, w wyniku , którego w kraju obowiązują dwa języki urzędowe. Kanada podzielona jest na dziesięć prowincji oraz trzy terytoria zależne. Taki podział administracyjny znacznie ułatwia rządzenie tak ogromnymi przestrzeniami , pomimo małej gęstości zaludnienia wynoszącej 3,33 osoby na kilometr kwadratowy. Nie obowiązuje tutaj kara śmierci. Ludność tego państwa, pomimo ogromnego terytorium, to niewiele ponad cztery i pół miliona ludzi. Przy powierzchni wynoszącej 324 tysiące kilometrów kwadratowych daje nam to średnią piętnastu osób na kilometr kwadratowy. Ustrój tego państwa to monarchia konstytucyjna, oznacza to , że władza królewska ograniczona jest konstytucji. Król mianuje urzędników , Radę Państwa jednak tzw. władza wykonawcza jest gestią rządu. Działalność człowieka w tych rejonach datowana jest już na osiem tysiącleci przed naszą erą. XIII wiek naszej ery to początek słynnej epoki wikingów. Najeźdźcy ze Skandynawii w swych charakterystycznych łodziach dotarli aż do Europy Południowo-Zachodniej , dotarli nawet do wybrzeży Ameryki Północnej. W średniowieczu wskutek politycznych perturbacji kraj stracił suwerenność. Odzyskał ją dopiero w roku 1905. Podczas I Wojny Światowej kraj był neutralny, podobnie chciano postąpić czasie II Wojny Światowej jednak agresji niemiecka zmusiła Norwegów do działania. Po wojnie gdy odkryto w nim złoża ropy i gazu kraj stał się bardzo bogaty.

Zakątki

Kategoria: Atrakcje, Świat

28Płytkie morza stanowią zaledwie 8% oceanów świata, ale to właśnie tu toczy się większość morskiego życia. Płytkie, tropikalne morza są terenami rozrodczymi waleni. Płycizny wzdłuż równika to wspaniale rejony do wychowywania potomstwa. Są cieple, spokojne, a także jest niewiele drapieżników. Jak wiele płytkich, tropikalnych mórz, te krystalicznie czyste wody są pozbawione życia. Cały rok ogrzewa je słońce, ale brak tu podstawowych składników odżywczych, dzięki którym mógłby rosnąć plankton. Rafy koralowe są oazami tych wodnych pustkowi. Większość tropikalnych płytkich mórz jest niezamieszkana, ale te koralowe raje goszczą jedną czwartą oceanicznego życia naszej planety. Rafy są dzielę polipów, maleńkich zwierząt, żyjących w niewielkich koloniach. Jednak rafa barierowa jest tak rozległa, że widać ją nawet z księżyca. Właściwie jest to 2000 oddzielnych raf, formujących razem barierę, rozciągającą się na długości ponad 1,5 tysiąca kilometrów wzdłuż północno wschodniego wybrzeża Australii. Mimo swej wielkości, ta rafa nie jest miejscem rozwoju największego życia morskiego. Tutaj już nie ma gdzie się ukryć, więc utrzymanie się przy życiu nie jest wcale takie łatwe. Najważniejszy w tym przypadku jest kamuflaż. Rośliny mają możliwość ukorzenienia się w takich warunkach, więc mogą się Tamm paść zowie zielone. Trawy morskie to jedyne kwitnące rośliny, rosnące w morzach. Chociaż wypuszczają tylko nieliczne, ościopodobne listki, maja bardzo rozwinięte systemy łodyg i korzeni pod piaskiem. W czasie rozkwitu potrafią zamienić dno morskie w podwodną łąkę. Największa ich ilość rośnie w płytkich wodach zatoki Rekina u wybrzeży zachodniej Australii. Te rozłożyste łąki zajmują niemal 4 tyś km kwadratowych i podobnie jak lądowe prerie, żywią stada roślinożerców, jakimi są chociażby jugonie. Jugonie to największe stworzenia roślinożerne mórz. Mogą osiągać 3 m długości i wagę pól tony. Żywią się wyłącznie trawą morską, a głównie mięsistymi łodygami, które wydobywają dzięki swoim ruchomym paszczom. Stado może w jeden dzień oczyścić z trawy obszar wielkości boiska futbolowego.

Dar dla narodu

Kategoria: Świat

31Po śmierci Marii Konopnickiej dom w Żarnowcu pozostał w posiadaniu jej rodziny. Najczęściej przebywały w nim córki poetki: Zofia Mickiewiczowi i Laura Pytlińska. W jadalni znajdują się dwa portrety Laury, która była niezwykle piękną kobietą. Po I wojnie światowej do Żarnowca wróciła z długiej tułaczki Zofia Mickiewiczowi z mężem. Teraz ona przejęła opiekę nad dworkiem. Nadchodzi kolejna zawierucha wojenna. W nocy pod koniec 1944 roku, Niemcy wywieźli do Oświęcimia męża Zofii i tam dokonał się jego los. Ona sama musi uciekać i pozostawia dworek bez opieki. Wraca w roku 1945. Zauważa liczne zmiany i opuszczenie rodzinnej przystani. Umieszczono tu, bowiem szpital i ślady działalności tej placówki widać było wszędzie. W 1956 rok, Zofia Mickiewiczowi ofiarowała dworek i park narodowy narodowi polskiemu. Miała wówczas 90 lat. Zmarła w kilka miesięcy później. W 1957 roku, decyzją ministra kultury i sztuki, powołano do życia muzeum biograficzne Marii Konopnickiej. Po przeprowadzeniu prac rekonstrukcyjnych, muzeum otwarto w roku 1960. Maria Konopnicka przez większa część życia czuła się tułaczką pozbawioną ojczystego domu. Tęsknotę swoją wyrażała w listach do Elizy Orzeszkowej. Na spełnienie marzeń nie posiadała jednak środków materialnych. Zbliżał się jubileusz 25 – lecia pracy pisarskiej Konopnickiej. Myśl by to wydarzenie uczcić a także podarować Marii dom, wysunęła właśnie Orzeszkowa. Precedensem był dar narodu, dworek w Oblęgorku, który otrzymał Henryk Sienkiewicz. Wkrótce rozpoczęto przedsięwzięcie, które poparł Sienkiewicz. Powołany zosta komitet, który zajął się gromadzeniem datków na ten cel. Początkowo komitet zamierzał nabyć willę Juliana Ochorowicza, jednego z prekursorów telewizji. Uczony mieszkał w Wiśle, nosił się jednak z zamiarem wyjechania do Paryża. W trakcie rozmów wyszedł jednak na jaw mizerny stan obiektu i od kupna odstąpiono. Spośród 36 ofert brano jeszcze pod uwagę Gierczyce, koło Bośni oraz właśnie Żarnowiec. Mankamentem dworku w Gierczycach było zbyt bliskie sąsiedztwo uczęszczanej drogi i usytuowanie na północnym, pozbawionym słońca stoku. W tej sytuacji pozostał Żarnowiec.

Między półkulami

Kategoria: Flora i fauna, Świat

27W Ameryce południowej, araukarie, zwane małpimi układankami są odpowiednikiem drzew iglastych tajgi. Zamiast Igiel mają wodoodporne łuski, a ich szyszki wyglądają nieco inaczej. Zasada żywienia się nasionami jest podobna, tylko ptaki już są inne. Tam, gdzie okres wegetacji jest dłuższy, pojawia się fikroja, mamutowiec z południa. Podobnie jak na zmrożonej północy lasy w Chile karmią niewiele zwierząt i na tym kończy się podobieństwo do tajgi. Jest to zadziwiający świat maleńkich stworzeń. Zamieszkuje tam zwierzę, zwane kotkot, to najmniejszy kot w obu amerykach. Nie wiadomo, dlaczego tutejsze zwierzęta są tak malutkie, ale dzięki temu mogą przetrwać na niewielkich racjach żywieniowych. Gdy w Chile zaczyna się zima, na półkuli północnej nadchodzi wiosna, na której rosną lasy liściaste, które budzą się wiosną do życia. Pod koniec wiosny cały krajobraz otulony jest świeżą zielenią. Dzięki temu, że lasy te są liściaste, mają całkiem inny charakter. Liście chwytają znacznie więcej słonecznego światła niż igły, ale są tez cienki, miękkie i jadalne, a liściożercami żywią się następne stworzenia. Wiosna w ogromnych liściastych puszczach Europy Wschodniej i azjatyckiej części Rosji to czas radości i wzrostu w wielkim świecie roślin i zwierząt. Przynajmniej nasiona drzew iglastych są jadalne. Jednak dostępu do nich bronią pokrętne szyszki i trzeba specjalisty, żeby się do nich dobrać, a sztuka ta wcale nie jest łatwa. Świetnie sobie z tym radzi jest krzyżodziób świerkowy. Swym niezwykłym dziobem potrafi rozdzielić łuski i językiem wydobyć nasiona. Ptaki mają szczęście; kiedy zbiorą żniwo, mogą odlecieć na południe. Jest jedno zwierzę, które jest aktywne przez cały rok w tajdze i potrafi tam przetrwać, jest to rosomak. Uważany jest za skrzyżowanie niedźwiedzia z wilkiem, ale w rzeczywistości jest wielką łasicą. Jego wielkość pozwala mu zachować ciepło ciała. Jest tak niewielki i silny, że może nawet powalić dorosłego karibu, a przy swoich rozmiarach potrafi zjeść więcej, niż wszystkie inne zwierzęta. Mieszkańcy tej krainy mogą od narodzin aż do śmierci nigdy nie napotkać człowieka. Lasy północy są największe na świecie, ale żeby zobaczyć drzewa iglaste, które osiągnęły pełnię wzrostu, trzeba przemierzyć ponad tysiąc kilometrów w kierunku południowym. Na tych terenach woda nigdy nie jest skuta lodem. Jeśli nawet nie będzie deszczu, igły drzew mogą pobierać wilgoć z mgieł, nadpływających znad morza. Energia słoneczna zasila te lasy nie przez miesiąc, jak w tajdze, ale przez pól roku. Te drzewa iglaste rosną dziesięć razy szybciej niż te, bliżej Arktyki, a żyją tysiące lat. W jednym z kalifornijskich parków rosną trzy spośród najwyższych drzew świata, są wielkości trzydziestopiętrowego budynku. Te lasy rosły na długo przed tym, zanim człowiek zaczął chodzić po ziemi i takie same drzewa rosły tu tez 20 mln lat temu, zanim wypiętrzyły się Alpy, czy góry Skaliste. W tych lasach iglastych olbrzymów jest więcej żywej materii, niż w jakiejkolwiek dżungli, cala jednak jest skupiona na drzewach. Są one tak trudno jadalne, jak te z tajgi, więc zwierząt jest tu niewiele. Wiosenną pora, świerkowe kuny wyruszają na poszukiwanie pożywienia, do którego zaliczają się jaja ptaków. Jednak by żyć tu na stale, kuna potrzebuje bardziej stałego pożywienia. Wiewiórki nauczyły się magazynować swoje jedzenie, więc mogą żywić się przez cały rok. Wiele zwierząt przychodzi tu na świat i uczy się wejścia w swe dorośle Zycie. Amerykańskie lasy iglaste nie są najbogatsze pod względem życia zwierzęcego. Po mimo braku dużej ilości drzew, tutejsze drzewa są niezwykle. Olbrzymia sekwoja, to największy żywy organizm na świecie. Waży tyle, co dziesięć płetwali błękitnych. Za to w pobliskich górach rosną sosny ościste, najstarsze organizmy na naszej planecie. Niektóre są tam już od pięciu tysięcy lat